درخواست طراحی / چاپ

دایره رنگ

 

از اساسی ترین و مهمترین تمرینات رنگ شناسی، تجربه در روی دایره رنگ است. با استفاده از رنگهای اوليه زرد، قرمز و آبی ترکيباتی فراهم میکنيم تا دایره به دوازده رنگ تقسيم شود که در شکل نشان داده شده است.

هر شخصی میتواند در نگاه نخست، قرمز اوليه را از داخل دوازده رنگ جدا سازد، یا رنگ آبی و زرد را انتخاب کند. او خواهد توانست قرمزی را انتخاب کند که نه مایل به آبی است و نه مایل به زرد، یا زرد و آبی را نيز به همين ترتيب تشخيص دهد. در دایره رنگ، هر رنگی نمود و جلوه خود را دارد. شناختن قدرت و نمود هر کدام از رنگهای دایره رنگ، نخستين تمرین و ابتدایی ترین تجربه در شناخت رنگهاست. برای دستيابی به نتيجه بهتر، اگر هر یک از رنگهای دوازده گانه دایره رنگی را در صفحه ای خاکستری قرار دهيم، قدرت واقعی و نمود هر کدام از رنگها را خواهيم دید، زیرا زمينه خاکستری در رنگها تأثيری نخواهد داشت. رنگهای اوليه را باید به دقت شناخت و در این کار از اشخاصی که آشنایی کامل به رموز رنگها دارند و اصول آنها را میشناسند، کمک گرفت.

رنگهای اوليه به صورت مثلث متساوی الاضلاع در دایره قرار میگيرند؛ به این ترتيب که زرد کاملاً در بالا و آبی در چپ و پایين و قرمز در راست مثلث قرار میگيرد. این مثلث در داخل دایره به وسيله دوازده رنگ محيط محدود است. اگر دو رنگ اصلی را به نسبت خاصی با هم ترکيب کنيم، رنگهای ثانوی به دست می آيند.
بدین ترتيب، در مجموع شش رنگ خواهيم داشت. یعنی:

زرد+ قرمز = نارنجی
زرد+ آبی = سبز
قرمز + آبی = بنفش

رنگهای ثانویه را باید با دقتی ویژه ترکيب کرد. ترکيبشان نباید به گونهای باشد که به رنگ دیگر متمایل شوند. مثلاً ، نارنجی نباید به قرمز یا به زرد متمایل باشد. باید کاملاً در وسط هر دو رنگ قرار بگيرد. به همين ترتيب، سبز باید کاملاً در وسط آبی و زرد، و بنفش هم دقيقاً در وسط آبی و قرمز قرار گيرد. با ترکيب دو به دوی رنگها یعنی شش رنگ مجاور هم، رنگهای درجه سوم تشکيل میشوند که اینها نيز باید مانند رنگهای درجه دوم کاملاً در وسط دو رنگی که آنها را تشکيل داده قرار بگيرند.

نارنجی زرد = نارنجی + زرد

قرمز نارنجی= بنفش + قرمز

قرمز بنفش = بنفش + قرمز

بنفش آبی = بنفش + آبی

سبز آبی = سبز + آبی

سبز زرد= سبز + زرد

بدین ترتيب، در دایره رنگ دوازده رنگ را مشخص ساخته ایم که هر یک با دیگری متفاوت و اشتباه نشدنی است. تنظيم و ردیف کردن این رنگها همان رنگهای قوس قزح و طيف نور است. نيوتن دایره رنگ را کاملتر کرد و به رنگهای طيفی، رنگ ارغوانی را نيز ضميمه کرد که در بين قرمز و بنفش قرار میگيرد. بنابراین، دایره رنگ یک مجموعه رنگ طيف مصنوعی است.

دوازده رنگ دایره رنگی دارای شدت و فاصله یکنواختی هستند و رنگهای قطری و رو به روی هم، رنگهای مکمل را تشکيل میدهند. کسانی که میخواهند دایره رنگ را بسازند، باید رنگهایشان کاملاً صاف و یکنواخت باشند و با شدت و درجه معين در جای خود قرار گيرند. البته اگر هنرجویی بخواهد دایره را به جای دوازده قسمت به بيست و چهار یا حتی صد قسمت تقسيم کند، کار فوق العادهای در مورد شناسایی رنگها انجام نداده، و اتلاف وقت کرده است، زیرا چگونه ممکن است نقاشی مثلاً رنگ شماره 83 را از بين صد نوع رنگ به راحتی تشخيص دهد و آن را به صورت مجرد نشان دهد. اما اگر هر یک از رنگها را با دوازده درجه شدت از لحاظ تاریکی و روشنایی به دقت بشناسيم، کار مثبتی انجام داده ایم؛ همچنان که موسيقیدانها نيز دوازده درجه ميزان موسيقی را میشناسند.  

دلا کروا دایره رنگ را به دیوار کارگاهش نصب میکرد تا هر یک از ترکيبات رنگی را بشناسد. امپرسيونيستهایی مانند سزان، وان گوگ، سينياک، سورا و دیگران برای دلا کروا مقام بزرگی قائلاند و به او در مقام هنرمندی رنگشناس، احترام میگذارند؛ همچنان که از ميان هنرمندان مدرن، به سزان بالاترین مقام را میدهند، زیرا او برای رنگها اصول منطقی و عينی طرح کرده است.

 

منبع : کتاب رنگ، اثر ایتن، ترجمه دکتر محمد حسین حلیمی